ارگ بم کرمان

ارگ بم کرمان به عنوان یکی از شگفت انگیز ترین بناهای ساخته شده به دست بشر در طول تاریخ شناخته می شود که نام آن در فهرست میراث جهانی یونسکو و آثار ملی ایران می درخشد. در این مقاله به شرح ارگ بم کرمان پرداخته شده پس با ما همراه باشید. این دژ باستانی که لقب بزرگترین سازه خشتی دنیا را با خود یدک می کشد در شهر تاریخی بم در جنوب شرقی ایران قرار گرفته و نمادی از تمدن و هنر مهندسی ایرانیان باستان به شمار می رود.

درباره زمان دقیق ساخت ارگ بم میان باستان شناسان و مورخان اختلاف نظرهایی وجود دارد اما نخستین نشانه های شکل گیری این بنا به دوران هخامنشیان باز می گردد. برخی بر این باور هستند که معماری ارگ بم شباهت های زیادی به تخت جمشید دارد و این موضوع نشان دهنده ریشه های عمیق آن در تاریخ باستان ایران است. توسعه و گسترش اصلی این شهر خشتی در دوران اشکانی و ساسانی رخ داد و در قرن های هفتم تا یازدهم هجری قمری به اوج شکوفایی خود رسید.

ارگ بم کرمان در چهارراه جاده ابریشم قرار داشت و به همین دلیل به یک مرکز تجاری پررونق برای تبادل پارچه های ابریشمی و پنبه ای تبدیل شده بود در طول قرن ها حاکمان مختلفی از جمله صفویان و قاجاریان از این نقطه استراتژیک برای مقاصد نظامی و سیاسی استفاده می کردند جالب است بدانید که زندگی در این قلعه تا حدود ۱۵۰ سال پیش جریان داشت و ساکنان آن پس از آن به نخلستان های اطراف مهاجرت کردند.

معماری ارگ بم یکی از اصلی ترین دلایل شهرت جهانی آن است زیرا طراحان این بنا از همان ابتدا شکل نهایی یک شهر کامل را پیش بینی کرده بودند. این مجموعه با مساحتی حدود ۱۸۰ هزار متر مربع بر بالای یک تپه مصنوعی و صخره ای وسیع ساخته شده تا تسلط کامل بر مناطق اطراف داشته باشد. مصالح به کار رفته در این بنا شامل گل رس و لاشه سنگ و کاه و خشت خام است که باعث شده اسکلت اصلی آن در طول قرن ها حفظ شود.

یکی از عجایب مهندسی در ارگ بم سیستم تهویه مطبوع و آبرسانی آن بوده که با توجه به گرمای شدید منطقه کویری معماران از بادگیرهای پیشرفته ای استفاده کردند که باد را به درون عمارت ها هدایت کرده و هوایی خنک ایجاد می کردند. وجود حوضچه های کوچک در مسیر باد باعث مرطوب شدن هوا و از بین رفتن گرد و غبار می شد سیستم آبرسانی ارگ نیز از طریق سه حلقه چاه و لوله های سفالی به نام تنبوشه تامین می شد که آب را از قنات ها به قلب قلعه می رساند.

طراحی ارگ بم کرمان

ارگ بم به صورت یک مربع مستطیلی طراحی شده و از دو بخش اصلی تشکیل گشته که شامل بخش علیا یا حکومتی و بخش سفلا یا رعیت نشین است این دو بخشی بودن سازه مهم ترین ویژگی معماری این مجموعه محسوب می شود. این بخش در مرتفع ترین نقطه ارگ و در سمت شمال قرار دارد و مرکز فرماندهی سیاسی و نظامی شهر بوده است مهم ترین بناهای این قسمت عبارتند از:

• عمارت چهار فصل که عمارتی سه طبقه که برای اداره شهر و صدور حکم استفاده می شد و معماری آن عناصر ساسانی و اشکانی را تداعی می کند.
• خانه حاکم که محل سکونت حاکم شهر و دارای بخش های تابستان نشین و زمستان نشین بود.
• سربازخانه و اسطبل که محوطه ای بزرگ برای نگهداری اسب ها و استقرار قشون نظامی می باشد.
• چاه اصلی ارگ که چاهی عمیق که در شرایط محاصره نیاز آبی ساکنان بخش حکومتی را تامین می کرد.

این قسمت توسط حصاری بلند از بخش حکومتی جدا شده و محل زندگی مردم عادی و جریان یافتن زندگی شهری بوده که امکانات این بخش شامل موارد زیر است:

• بازاری به طول ۹۰ متر که آثار دکان های آن هنوز پابرجاست.
• مسجد جامع یکی از بزرگترین سازه های ارگ که برای مردم اهمیت مذهبی زیادی داشت.
• مدرسه یا خانقاه محلی برای آموزش و تعالی فرهنگی ساکنان شهر بود.
• زورخانه که مشابه ورزشگاه های سنتی دارای گنبد و ایوان و گود میانی بود.
• خانه های مسکونی که حدود ۴۰۰ خانه که بر اساس وضعیت مالی ساکنان به سه دسته عادی و نیمه اعیانی و اعیانی تقسیم می شدند.

اگر قصد دارید با خانواده از این بخش های دیدنی بازدید کنید پیشنهاد می کنیم از راهنمای جامع سفر در سایت ایران را بگرد استفاده کنید.

وقایع تاریخی ارگ بم کرمان

یکی از تلخ ترین وقایع تاریخ ارگ بم وقوع زلزله مهیب در بامداد ۵ دی ماه سال ۱۳۸۲ بود این زلزله ۶.۶ ریشتری باعث تخریب حدود ۸۰ درصد از این سازه خشتی شد و ارگ بم را در لیست آثار در خطر یونسکو قرار داد. پس از این حادثه ستاد نجات بخشی میراث فرهنگی تشکیل و عملیات آواربرداری و مستندسازی آغاز گردید.

کشورهای مختلفی از جمله ژاپن و فرانسه و ایتالیا در بازسازی ارگ مشارکت داشتند. ژاپن با اهدای ۱.۳ میلیون دلار و تهیه تجهیزات سه بعدی نقش مهمی در این پروژه ایفا کرد. بازسازی به گونه ای انجام شد که نه تنها ظاهر تاریخی بنا حفظ شود بلکه مطابق با استانداردهای روز دنیا در برابر زلزله های احتمالی مقاوم سازی گردد. در نهایت در سال ۱۳۹۲ با تلاش های مستمر مسئولان و نیروهای بومی ارگ بم از فهرست آثار در خطر یونسکو خارج شد. امروزه با وجود اینکه بخش هایی از خرابه ها به عنوان بخشی از تاریخ زلزله حفظ شده اند بازدید از ارگ بم می تواند شکوه بازگشته به این بنا را یادآور شود.

ارگ بم مملو از داستان ها و رازهایی است که هر گردشگری را شگفت زده می کند یکی از عجیب ترین و ترسناک ترین کشفیات پس از زلزله پیدا شدن اسکلت ۶۸ نوزاد و نوزاد پسر در دل دیوارهای ضخیم ارگ بود. این کودکان که بین یک تا شش سال سن داشتند حدود ۲۰۰ سال پیش به صورت ایستاده در میان خشت ها دفن شده بودند برخی باستان شناسان معتقدند این موضوع مربوط به یک رسم پسرکشی یا آیین های نذری قدیمی بوده است.

داستان های حماسی نیز با این قلعه گره خورده اند. در شاهنامه فردوسی از دژ هفتواد یاد شده که گفته می شود نخستین پایه های قلعه بم بر روی همان کوه بنا شده است. نبرد تاریخی لطفعلی خان زند و آقا محمدخان قاجار در این ارگ به وقوع پیوست. لطفعلی خان که به این دژ پناه آورده بود در نهایت با خیانت حاکم بم و کشته شدن اسب محبوبش دستگیر شد و این واقعه پایان سلسله زندیه را رقم زد.

برای اینکه بازدید خاطره انگیزی از ارگ بم داشته باشید بهتر است به نکات زیر توجه کنید:

• ارگ بم کرمان در استان کرمان شهر بم خیابان بهمن میدان رحیمی نژاد می باشد.
• می توانید در نیمه اول سال از ۷ تا ۱۸:۳۰ و در نیمه دوم سال از ۷ تا ۱۸ بازدید داشته باشید.
• بهترین زمان سفر با توجه به آب و هوای کویری فصل های پاییز و بهار بهترین زمان برای بازدید هستند.
• بین ۲ تا ۳ ساعت زمان برای دیدن بخش های اصلی کافی است.
• مبلغ ورودی برای گردشگران داخلی ۳۵ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ اعلام شده است.

شما می توانید با مراجعه به مقالات ایران را بگرد اطلاعات دقیق تری درباره مسیرهای دسترسی و اقامتگاه های نزدیک ارگ به دست آورید.

مناطق دیدنی در نزدیکی ارگ بم کرمان

اگر به بم سفر کردید حیف است که تنها به دیدن ارگ بسنده کنید مناطق دیدنی دیگری در نزدیکی ارگ وجود دارند که عبارتند از:

قنات های قاسم آباد و اکبرآباد

این قنات های دوقلو در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده اند و تنها ۱۰ کیلومتر با ارگ فاصله دارند.

مرکز خرید اطلس

مرکز خرید اطلس کرمان یکی از مدرن ترین مراکز تجاری شهر بم برای خرید و تفریح می باشد.

نخلستان های بم

قدم زدن در میان نخل های بلند خرما در نخلستان های بم تجربه ای بی نظیر از طبیعت کویر است.

مجموعه ایران را بگرد با ارائه بهترین خدمات گردشگری و معرفی جاذبه های پنهان ایران در کنار شماست تا سفری هوشمندانه و باکیفیت را تجربه کنید. ارگ بم کرمان نه تنها یک بنای تاریخی بلکه شناسنامه ای از غرور و استقامت ملت ایران بوده که پس از هر ویرانی دوباره قد برافراشته است. ما در ایران را بگرد منتظر شنیدن تجربیات سفر شما به این دیار کهن هستیم برای رزرو تورهای ویژه کرمان همین حالا اقدام نمایید.